Terminologia elektryczna w Polsce w świetle norm IEC i PKN. Kabel czy przewód? Aktualne zmiany w normach i nazewnictwie

Międzynarodowy Słownik Elektrotechniczny IEV – International Electrotechnical Vocabulary PN-IEC 60050

Angielski jako język światowej normalizacji technicznej

Język angielski stał się dominującym językiem normalizacji technicznej dopiero w XX wieku. W wieku XIX językiem nauki i techniki był w dużej mierze francuski i niemiecki. Niemiecki miał szczególnie silną pozycję w naukach ścisłych, chemii i inżynierii.

Po I wojnie światowej – rośnie znaczenie Stanów Zjednoczonych jako potęgi przemysłowej i gospodarczej, a po II wojnie światowej USA stają się dominującym ośrodkiem gospodarczym, technologicznym i naukowym.

Angielski zaczyna pełnić funkcję praktycznego języka międzynarodowej współpracy technicznej.

Od lat 80-tych wraz z globalizacją przemysłu, elektroniką, informatyką i rozwojem międzynarodowych przedsiębiorstw angielski staje się de facto podstawowym językiem dokumentacji technicznej.

Lotnictwo, motoryzacja, elektronika, telekomunikacja, informatyka, energetyka czy później technologie internetowe rozwijały się w ogromnej mierze w środowisku anglojęzycznym. Terminologia techniczna powstawała więc często najpierw po angielsku.

Do tej sytuacji dostosowywać musiała się międzynarodowa normalizacja z jej głównymi organizacjami jak International Organization for Standardization (ISO) oraz International Electrotechnical Commission (IEC)- Polska obecna tu od roku 1923.

W normalizacji technicznej często współpracują ze sobą ludzie z kilkunastu czy kilkudziesięciu krajów. Potrzebny jest jeden wspólny język. Angielski wygrał tę rolę nie dlatego, że jest „lepszy” językowo, lecz dlatego, że miał już największą bazę użytkowników i największe zaplecze gospodarczo-technologiczne.

Angielski jest obecnie dominującym językiem międzynarodowej komunikacji, dokumentacji i terminologii w normalizacji technicznej.

Normy mogą być publikowane i tłumaczone na wiele języków.

W Polsce mamy w obiegu PN-EN, PN-IEC i PN-ISO, a polskie wersje norm są opracowywane przez Polski Komitet Normalizacyjny. Jednak na poziomie międzynarodowego opracowywania norm pracuje się na wersji angielskiej.

Europejskie i światowe organizacje normalizacyjne

W Europie mamy aktualnie kilka organizacji normalizacyjnych blisko współpracujących i działających często na zlecenie Komisji Europejskiej. Są to:

• CENELEC – zajmuje się normalizacją elektrotechniczną i elektroniczną.
• CEN – zajmuje się głównie normalizacją ogólną i sektorami innymi niż elektrotechnika: np. budownictwo, maszyny, chemia, transport, usługi, materiały.
• ETSI – zajmuje się przede wszystkim telekomunikacją i technologiami informacyjno-komunikacyjnymi

Wytworzyła się naturalna hierarchia językowa pomiędzy trzema oficjalnymi językami europejskiej normalizacji:

• Angielski – zdecydowanie dominujący. Język pracy technicznej, projektów norm, dokumentacji, komunikacji międzynarodowej i ogromnej części literatury.
• Niemiecki – bardzo silny historycznie i technicznie. Ma szczególne znaczenie ze względu na ogromny przemysł elektrotechniczny i maszynowy krajów niemieckojęzycznych.
• Francuski – formalnie równorzędny z angielskim i niemieckim. Ma znaczenie instytucjonalne i historyczne, choć w praktycznej pracy technicznej jego pozycja jest dziś znacznie słabsza od angielskiego.

Electropedia jako światowa baza terminologii elektrotechnicznej

Podstawową światową bazą terminologiczną w obszarze szeroko rozumianej elektryki jest

Międzynarodowy Słownik Elektrotechniczny IEV (International Electrotechnical Vocabulary), seria norm IEC 60050, obecnie ogólnodostępny jako IEC Electropedia www.electropedia.org

Electropedia jest najobszerniejszą na świecie internetową bazą terminologiczną dotyczącą elektrotechniki. Obecnie Electropedia zawiera ponad 22 000 haseł terminologicznych w języku angielskim i francuskim, uporządkowanych według dziedzin, wraz z odpowiednikami terminów w językach: arabskim, chińskim, czeskim, fińskim, hiszpańskim, japońskim, koreańskim, mongolskim, niderlandzkim, niemieckim, norweskim, polskim, portugalskim, rosyjskim, serbskim, słoweńskim, szwedzkim i włoskim.

Polscy eksperci w pracach nad Electropedią

Światowi eksperci opracowują nowe terminy do Electropedii, trafiające następnie do PKN, a realizującym organem technicznym jest KT 8 ds. Terminologii, Dokumentacji i Symboli Graficznych, Oznaczeń Wielkości i Jednostek Miar w Elektryce.

Przygotowane przez polskich ekspertów polskie terminy z opracowywanej normy terminologicznej, po pozytywnym zaopiniowaniu przez PKN/KT 8 oraz w razie potrzeby przez inne zainteresowane OT/PKN, zostają przekazane do IEC, a następnie opublikowane w Electropedii.

Korzystanie z Electropedii pozwala na unikanie niejednoznaczności, co podczas opracowywania norm jest niezwykle istotne. W wielu działach tematycznych polscy eksperci podejmują zadanie tłumaczenia szerszych definicji do poszczególnych terminów.

Ogólnodostępna bezpłatnie Electropedia jest podzielona na 100 części tematycznych. W zbiorze Polskich Norm mamy tłumaczonych, ale wycofanych bez zastąpienia 21 części oraz 18 zachowujących aktualność, przetłumaczonych na język polski terminów z definicjami części z serii norm IEC 60050:

• Część 101: Matematyka (2000)
• Część 131: Teoria obwodów (2004)
• Część 221: Materiały i podzespoły magnetyczne (1999)
• Część 351: Technika sterowania (2009)
• Część 436: Kondensatory energetyczne (2002)
• Część 441: Aparatura rozdzielcza, sterownicza i bezpiecznik (2003)
• Część 442: Sprzęt elektroinstalacyjny (2000)
• Część 461: Kable elektryczne (2024)
• Część 448: Elektroenergetyczna automatyka zabezpieczeniowa (2001)
• Część 466: Elektroenergetyczne linie napowietrzne (2002)
• Część 541: Obwody drukowane (2003)
• Część 651: Prace pod napięciem (2002)
• Część 704: Transmisja (2002)
• Część 712: Anteny (2007)
• Część 714: Komutacja i sygnalizacja w telekomunikacji (1998)
• Część 826: Instalacje elektryczne (2007)
• Część 841: Elektrotermia przemysłowa (2010)
• Część 851: Spawanie elektryczne (2001)

Aktualizacja polskiej terminologii elektrotechnicznej

Wprowadzanie nowych polskich terminów i definicji do Międzynarodowego Słownika Elektryki powinno stać się fundamentem poprawności tłumaczeń norm z obszaru szerokiej elektryki objętej zakresem europejskiej normalizacji CENELEC. Polski Komitet Normalizacyjny powinien ustanowić zasady stałej aktualizacji dla wszystkich 100 części Electropedii i egzekwować ten wymóg od poszczególnych przypisanych do tematyki Komitetów Technicznych.

Stowarzyszenie Elektryków Polskich poprzez Polski Komitet Terminologii Elektrycznej oraz naszych przedstawicieli w Komitetach Technicznych PKN powinniśmy wnieść wkład merytoryczny w wytypowanie najlepszych ekspertów z poszczególnych dziedzin.

Przykład trudnych rozstrzygnięć terminologicznych w obszarze produktów przemysłu kablowego

Problem tłumaczenia terminów „cable” i „cables”

Najnowszą tłumaczoną na język polski częścią Electropedii jest praca zakończona w roku 2024 – Międzynarodowy słownik terminologiczny elektryki — Część 461: Kable elektryczne.

Praca ta pokazała środowisku elektryków, że mamy trudny problem terminologiczny dotyczący tłumaczenia produktu „cable” i „cables”.

Zaszłości historyczne i regionalne spowodowały, że to co we wszystkich głównych językach ma jeden odpowiednik, u nas wywołuje spór o stosowanie zamiennie (jako synonimu) terminu „przewód elektryczny” kontra „kabel”.

Regionalne nazwy stosowane przez użytkowników

Przytoczmy regionalne nazwy na połączenie żelazka z siecią elektryczną:

• przewód do żelazka
• kabel do żelazka
• sznur do żelazka.

Normalizacja powinna być jednoznaczna i po długich konsultacjach zapadły ustalenia dla tłumaczenia norm zawarte w Części 461 Kable elektryczne:

Termin „cables” tłumaczony jako „kable”

Produkt przemysłowy określany w angielskim oryginale normy jako „cables” – przyjęto „kable” (wycofano termin przewody elektryczne). W aktualnym zbiorze Polskich Norm mamy jeszcze sytuację zamieszania. 

Poprawne tłumaczenia terminu „cables” w zbiorze PN:

Niepoprawne tłumaczenia terminu „cables” nadal występujące w zbiorze PN:

Termin „conductors” i „wire” tłumaczony jako „przewody”

Produkt przemysłowy określany w angielskim oryginale normy „conductors – przyjmujemy „przewody” (z przymiotnikiem np. „przewód ochronny PEN”).

Produkt przemysłowy w angielskim oryginale normy „wire” przyjmujemy także jako „przewód”.

Przykłady stosowania terminu „przewód” w normach instalacyjnych

PN-HD 60364-1:2010 – główna norma dla elektroinstalatorów

Instalacje elektryczne niskiego napięcia — Część 1: Wymagania podstawowe, ustalanie ogólnych charakterystyk, definicje

Low-voltage electrical installations – Part 1: Fundamental principles, assessment of general characteristics, definitions

Pkt. 132.2.2

Funkcje przewodów – w przypadku prądu przemiennego

• przewód lub przewody liniowe
• przewód neutralny
• przewód ochronny

Function of conductors for a.c.:

• line conductor(s)
• neutral conductor
• protective conductor

Pkt. 312.1.1

Przewody prądowe w obwodach prądu przemiennego:

• jednofazowy 2-przewodowy
• trójfazowy 4-przewodowy

Current-carrying conductors in a.c. circuits:

• single-phase 2-wire
• three-phase 4-wire

W normie PN-HD 60364-4-41 (…) Ochrona przed porażeniem elektrycznym jest punkt 412.2.4 termin „Wiring systems” tłumaczymy jako „Oprzewodowanie”

Prowadzi to do wniosku, że w normach źródłowych w języku angielskim funkcjonuje kilka terminów bliskoznacznych, jednak najpowszechniej stosowanym jest termin „cabel” i jego tłumaczenie powinno być zawsze na polski termin „kabel”.

Poniżej przedstawiamy zestawienie tabelaryczne terminów związanych z kablami.

Tabela terminologiczna produktów branży kablowej PL 2026

Stosowanie skrótowców/ literowców angielskich w polskich normach i podręcznikach

Skrótowce urządzeń elektrycznych

Kolejnym problemem są tłumaczenia z nowych norm w języku angielskim nazw systemów zasilania i urządzeń elektrycznych stosowanych powszechnie w instalacjach domowych i przemysłowych. Powszechne na schematach stają się skróty literowe od kilku wyrazowej nazwy w języku angielskim:

• MCB: Miniature Circuit Breaker – wyłącznik nadprądowy (tzw. „eska”).

Potocznym polskim skrótem literowym dla wyłącznika nadprądowego jest litera S. Na schematach elektrycznych według norm oznaczamy go literą Q (aparatura do łączenia obwodów) lub F (zabezpieczenie), natomiast na obudowie parametry opisuje np. litera charakterystyki B, C lub D z prądem znamionowym w amperach (np. B16)

• MCCB: Molded Case Circuit Breaker – wyłącznik kompaktowy (na wyższe prądy).
• RCD: Residual Current Device – ogólna nazwa wyłącznika różnicowoprądowego.
• RCCB: Residual Current Circuit Breaker – klasyczna „różnicówka” bez członu nadprądowego.
• RCBO: Residual Current Circuit Breaker with Overcurrent Protection – wyłącznik różnicowo-nadprądowy (kombi).
• AFDD: Arc Fault Detection Device – detektor iskrzenia (ochrona przeciwpożarowa).
• SPD: Surge Protective Device – ogranicznik przepięć (odgromnik).
• ACB: Air Circuit Breaker – wyłącznik powietrzny (stosowany w głównych rozdzielnicach mocy).
• DB: Distribution Board – tablica rozdzielcza (rozdzielnica domowa).
• MDB: Main Distribution Board – rozdzielnica główna.
• SMDB: Sub-Main Distribution Board – rozdzielnica sekcyjna.
• LV / MV / HV: Low / Medium / High Voltage – niskie / średnie / wysokie napięcia.
• UPS: Uninterruptible Power Supply – zasilacz awaryjny.
• ATS: Automatic Transfer Switch – układ samoczynnego załączania rezerwy (polski skrót SZR).
• L / N / PE: Line / Neutral / Protective Earth – przewód fazowy / neutralny / ochronny.

Nazewnictwo układów sieciowych TN, TT i IT

Od pierwszych liter słów: T-terra, N-neutral, C– combined, S– separated, I-isolated, powstały nazwy układów zasilania : TN-C, TN-S, TN-CS, TT, IT. W polskich opracowaniach nie rozwijamy tych nazw i pozostajemy przy literowcach angielskich.

Terminy angielskie stosowane bez tłumaczenia

Poniżej przykłady skrótów stosowanych do opisu linii energetycznych Power Lines:

• OHL (Overhead Line) – linia napowietrzna.
• UGC (Underground Cable) – linia kablowa (podziemna).
• TL (Transmission Line) – linia przesyłowa (najwyższych napięć).
• DL (Distribution Line) – linia dystrybucyjna (średnich i niskich napięć).
• HVAC (High Voltage Alternating Current) – linia wysokiego napięcia prądu przemiennego.
• HVDC (High Voltage Direct Current) – linia wysokiego napięcia prądu stałego.
• EHV / UHV (Extra / Ultra High Voltage) – najwyższe / ultrawysokie napięcia.
• MV / LV (Medium Voltage / Low Voltage) – średnie napięcie (ŚN) / niskie napięcie (NN).

Terminy angielskie stosowane bez tłumaczenia

Przykładowe terminy angielskie, które nie tłumaczymy na język polski i powszechnie stosujemy w oryginalnym brzmieniu:

• UPS,
• Inverter,
• Router,
• OLED,
• LCD,
• QLED,
• HDMI,
• USB,
• Wi-Fi,
• Bluetooth.

Przyszłość polskiej terminologii elektrycznej

Polska terminologia elektryczna stoi na trudnym rozdrożu próbowania szukania polskich nazw w momencie zalania terminologią angielską stającą się językiem światowej techniki. Pierwszym formalnym etapem jest tłumaczenie w PKN tytułów nowych norm światowych i europejskich. Normy powstają jednak ze sporym opóźnieniem w stosunku do napływu towarów i publikacji katalogów i artykułów w czasopismach branżowych.

Aktualnym przykładem jest produkt AGD do przygotowywania potraw o nazwie: Air Fryer. Moje pytania o uzgodnienie polskiej nazwy skierowane do PKN, zrzeszenia producentów APPLiA Polska i Rady Języka Polskiego PAN na dzień publikacji artykułu (październik 2026) pozostały bez odpowiedzi.

Mgr inż. Janusz Nowastowski Wiceprezes Zarządu PIGE Przewodniczący Komitetu Technicznego nr 8 PKN ds. Terminologii, Dokumentacji i Symboli Graficznych, Oznaczeń Wielkości i Jednostek Miar w Elektryce. Przewodniczący Polskiego Komitetu Terminologii Elektrycznej SEP.

Inne publikacje autora:

Temat poprawnego nazewnictwa jest nierozerwalnie związany z właściwym rozumieniem wymagań technicznych. Z tego powodu zachęcamy również do lektury artykułu Janusza Nowastowskiego „(Nie)bezpieczeństwo przedłużaczy elektrycznych”.